Nagłówek ma przyciągnąć uwagę. Rzetelna ocena wiadomości zaczyna się dopiero po jego przeczytaniu. Nie trzeba być ekspertem, by sprawdzić kilka podstawowych elementów i zauważyć, gdzie kończą się potwierdzone fakty.
1. Co dokładnie jest twierdzeniem?
Oddziel zdarzenie od interpretacji. „Urząd opublikował projekt” nie znaczy, że przepisy już obowiązują. „Polityk zapowiedział” nie oznacza podjętej decyzji. Zapisz w głowie jedno konkretne twierdzenie, które można potwierdzić dokumentem, wypowiedzią lub obserwacją.
2. Kiedy to się wydarzyło?
Sprawdź zarówno datę publikacji, jak i datę opisywanego zdarzenia. Materiał może być nowo udostępniony, lecz dotyczyć sytuacji sprzed kilku lat. Aktualizacja artykułu nie zawsze zmienia jego zasadniczą treść. W przypadku dynamicznych wydarzeń ważna jest też godzina i strefa czasowa.
3. Kto jest pierwotnym źródłem?
Pięć portali powtarzających tę samą depeszę to nie pięć niezależnych potwierdzeń. Poszukaj autora, dokumentu, nagrania lub instytucji, na którą powołuje się artykuł. Jeżeli źródło jest anonimowe, oceń, czy redakcja wyjaśnia, dlaczego mu ufa i czego jeszcze nie udało się ustalić.
4. Co pominięto?
Krótki cytat może nie oddawać sensu całej wypowiedzi. Wykres może zaczynać oś pionową daleko od zera. Zdjęcie pokazuje wybrany moment i fragment sceny. Sprawdź pełną wypowiedź, opis metodologii, podpis ilustracji oraz kontekst sprzed i po cytowanym fragmencie.
5. Czy obraz potwierdza zdarzenie?
Zdjęcie ilustracyjne pomaga zrozumieć temat, ale nie dowodzi, że fotograf był na miejscu. W InfoNews24 takie obrazy są oznaczone. Przy zdjęciach w mediach społecznościowych szukaj pierwotnego autora i wcześniejszych publikacji. Nietypowy detal lub wizualna niespójność to wskazówka do sprawdzenia, a nie samodzielny dowód manipulacji.
6. Czy musisz reagować od razu?
Silne emocje i presja pośpiechu sprzyjają udostępnianiu bez weryfikacji. Jeśli wiadomość dotyczy bezpieczeństwa, porównaj ją z aktualnym komunikatem właściwych służb. Jeśli brak potwierdzenia, można po prostu wstrzymać się z dalszym rozpowszechnianiem i wrócić do tematu później.
Najpierw pełny materiał i jego data, następnie źródło pierwotne, na końcu porównanie z niezależną relacją. Niepewność należy nazwać wprost.